ابو القاسم سلطانى

79

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

قسمت قابل مصرف : برگ و گل خواص : قابض ، مدر ، معرق ، التيام‌دهنده زخم موارد مصرف درمانى : از برگ گياه در موارد اسهال خونى ، تب ، خونروىها و جهت التيام بخشيدن به زخم‌ها و از گل‌ها براى شستشوى دهان و غرغره استفاده مىشود . Code - 2291 جرجير ( منداب ) Eruca sativa Miller گياهى است علفى يك ساله ، ايستاده يا خيزان به درازاى 60 - 20 سانتيمتر از خانواده Cruciferae ، ساقه تقريبا متعدد ، برگ‌ها به رنگ سبز تيره ، برگ‌هاى پائين ساقه داراى دمبرگ و بالائىها كم‌وبيش بدون دمبرگ ، پهنك برگ منقسم به چند بريدگى عميق و نامنظم ، دندانه‌دار كه در اثر فشار بين انگشتان بوى نامطبوع به مشام مىرسد . گل‌ها درشت به درازاى 3 سانتيمتر به رنگ سفيد مايل به زرد ، مجتمع به صورت خوشه ، گلبرگ‌ها داراى خطوط بنفش‌رنگ ، ميوه به درازاى 3 - 5 / 1 سانتيمتر و به پهناى 5 - 3 ميليمتر ، دم ميوه به درازاى 7 - 2 ميليمتر مىباشد . در داخل ميوه تعدادى دانه وجود دارد . موطن اصلى گياه منطقه مديترانه و غرب آسيا مىباشد . در منطقه وسيعى از ايران از جمله در گرگان ، دره هراز ، مازندران ، گيلان ، آذربايجان ، باختران ، قصر شيرين ، فارس ، بين مشهد و قوچان ، بين بيرجند و قائن ، بين قم و يزد ، سمنان ، دامغان ، كرج . . . رويش دارد . كشت گياه از زمان رومن‌ها آغاز شده و از سال 1800 ميلادى در شمال غرب اروپا ، جنوب فرانسه و ايتاليا كشت مىشود . شناسائى ، تاريخچه و موارد مصرف در طب سنتى : گياه را به يونانى اوزمن Euzoman ' ' به اكدى جرجير و Jerjiru ' ' ، بابلى جنجرا Jenjera ' ' و به سريانى Jerjira ' ' مىناميده‌اند و واژه جرجير مشتق از آن مىباشد . اصطفن و حنين معادل Euzomon ديوسكوريد را جرجير ضبط نموده‌اند و مىنويسند ( اوزمن هو الجرجير ) . ديوسكوريد آن را به دو نوع بستانى و برى تقسيم نموده است ، ابو ريحان ذيل جرجير مىنويسد به سريانى آن را " جرجيرا " ( 1 * ) به پارسى كيكيز و اهل سيستان آن را تره‌تيزك به هندى تررا و اعراب كثاه ، كثا و برى آن را ايهقان مىنامند ( 2 * ) .